Auteursrecht: vrije creatieve keuzes die de persoonlijkheid weerspiegelen

Eindelijk het langverwachte arrest van het Hof van Justitie in de zaken MIO en Konektra. Een gebruiksvoorwerp is door het auteursrecht beschermd als daarin uiting is gegeven aan vrije en creatieve keuzen en daarin de persoonlijkheid van de auteur wordt weerspiegeld.

Deze zaken gingen over de Asplund tafel en de modulaire kast van USM. Het hof onderkent dat keuzes om tot zo’n gebruiksvoorwerp te komen veelal technisch-functioneel zijn ingegeven. De rechthebbende moet precies uitleggen waarom sprake is van creatieve keuzes. Een louter functionele keuze is niet creatief. Ook een niet-functionele keuze kan banaal (gewoon) zijn en daarom nog niet creatief.

Belangrijk: op zichzelf bekende of banale elementen kunnen als combinatie toch creatief zijn. Niet doorslaggevend is wat de auteur heeft bedoeld, of dat zij (of hij) bewust een werk heeft willen maken. Het maakt ook niet uit of het voorwerp in een museum is tentoongesteld, of dat het artistiek is.

De inbreuktoets is ook veranderd. De maatstaf is niet langer de overeenstemmende totaalindruk, maar het herkenbaar overnemen van creatieve elementen die de drempel voor een ‘werk’ halen. Het zal moeten blijken wanneer zo’n overname precies herkenbaar is.

Ik heb de indruk dat veel rechters in Nederland in zaken over auteursrecht op gebruiksvoorwerpen strenger zijn gaan toetsen. Zo verwierp het Hof Den Haag auteursrecht op de Secrid kaarthouder:

Als het al vrije keuzes zijn, weerspiegelen deze volgens het Hof niet de persoonlijkheid van de auteur. De gekozen elementen en combinaties daarvan kwamen ook al in het vormgevingserfgoed voor, of zijn voor de hand liggende keuzes voor een ontwerper (bijvoorbeeld de keuze voor een zichtbaar stiksel of voor een sluiting met een drukknoop). Secrid onderbouwde volgens het hof niet waarom die keuzes creatief zouden zijn.

Dit oordeel onderstreept hoe belangrijk tijdige registratie van een EU-model is – vóór of vlak na de marktintroductie. Daarvoor geldt de eis van creativiteit immers niet. Ik denk dat we over een paar jaar meer procedures over modelrecht zullen zien. Gelukkig voor Secrid had zij in 2010 voor een aantal varianten modelregistraties geregeld.

Bescherming van vormgeving is specialistenwerk. Meer weten?

Maarten Haak